Gia Phổ

 

Bài 1

GIA PHỔ và GIA TỘC

                                                               Cây có cuội,nước có nguồn

                                                                Làm người phải nhớ tổ tiên của mình

Gia phổ là  văn bản ghi chép họ tên,tuổi tác, ngày sinh ngày mất,vai vế   của  những người trong gia tộc thuộc nhiều thế hệ kế tiếp trong một gia đình,dòng họ vào thời đại tương ứng.Đơn giản thì ghi chép những điều sơ yếu như trong quyển sổ hộ khẩu.Với những danh gia vọng tộc thì còn có những nội dung mở rộng và nâng cao để nói về quê cha đất tổ,từ đường từ sản,thuật nghiệp và hành trạng,tổ huấn, gia qui,di cảo văn chương thơ phú…Ghi theo kiểu đơn giản thì chỉ để nhớ ngày cúng kỵ và chia gia tài ..Nhưng nếu biết mở rộng và nâng cao thì gia phổ có thể phát huy được tinh thần giáo dục đạo đức,biểu dương nhân tài, bảo tồn thuần phong mỹ tục.Trong trường hợp nầy ,gia phổ là tài liệu có giá trị về xã hội,nhân văn,lịch sử và địa chí.Có thể nói,gia phổ là gia bảo của mỗi gia đình,dòng họ và là một dạng di sản văn hóa phi vật chất của quốc gia.

Đối với người Á Đông,việc ghi chép gia phổ trước tiên mang ý nghĩa đạo lý..Trong một dòng họ mà gốc rễ không tường thì con cháu dễ làm những chuyện có hại cho gia phong.Gia phổ như sợi dây vô hình nhưng bền chặt kết nối tiền nhân với hậu thế-bền vững hơn mọi chế độ cầm quyền ,mọi thứ ý thức hệ chính trị hoặc tôn giáo. Người Trung Hoa cho rằng những quyển gia phổ đầu tiên của họ gọi là “thế bản” đã xuất hiện từ đời nhà Châu nhưng văn bản chính thức được tìm thấy vào thời kỳ Nam –Bắc triều ( 317-590 )Trên cơ sở gia phổ người ta tổng kết được dân Trung Quốc có 926 họ.Hàn quốc có 274 họ.Nhật bản có khoảng 100.000 họ- là dân tộc có nhiều họ nhất thế giới.

Theo tác giả P.Gourou (1930) thì người Việt Nam có 202 dòng họ sinh sống ở đồng bằng Bắc bộ.Theo Dã Lan Nguyễn Đức Dụ thì cả nước ta có hơn 300 họ.Tuy nhiên ở Việt Nam,người họ cùng họ chưa chắc đã đồng tông.Ví dụ Trần Thủ Độ đã bắt toàn bộ người họ Lý phải đổi ra họ Nguyễn.Đến đời Trần Nhân Tông lại có một số người họ Trần theo giặc Nguyên –Mông bị nhà vua bắt cải ra họ Mai .Mặt khác có những người tuy khác họ cũng có thể đồng tông.Ví như dòng họ Mạc ,sau khi vương triều sụp đổ,bị họ Trịnh khủng bố trắng,con cháu tản lạc khắp nơi lén đổi họMạc thành nhiều họ khác nhau như   Bế,Bùi,Cát,Chữ,Đoạn,Đặng,Đoàn,Đỗ,Hoàng…Điều này là bằng chứng rõ ràng cho thấy rằng lịch sử của mỗi dòng họ gắn liền với lịch sử của  quốc gia.

Ngày nay việc ghi chép,nghiên cứu gia phổ được xem là một ngành khoa học.Khoa Gia phổ học ( Généalogie-Genealogy) hình thành ở châu Âu từ khoảng thế kỷ XVI đến nay đã phổ biến rộng rãi trên các châu lục.Hội nghị Gia phổ học quốc tế lần thứ nhất họp ở Barcelona năm 1929.Lần thứ 2,họp ở Naples (1953).Lần thứ 3 ở Madrid  (1955) đã thu hút hơn 400 nhà gia phổ học thuộc 76 tổ chức đến từ 31 quốc gia.Tuy ra đời ở châu Âu nhưng hiện nay Hàn Quốc được xem là quốc gia có khoa gia phổ học phát triển nhất thế giới.Mùa hè năm 1991,hội nghị  Tộc phổ học thế giới đã họp tại Seoul với các học giả của 180 nước tham dự.

Cũng chính các giáo sư trong ngành gia phổ học ở Hàn quốc đã phát hiện ra hai dòng họ Lý ở Hàn Quốc là hậu duệ của các hoàng tử Lý Long Tường và Lý Dương Côn ,hoàng thân nhà Lý ở Việt Nam  vượt biển sang Cao Ly để tỵ nạn diệt tộc do bàn tay khủng bố sắt máu của Trần Thủ Độ.Quyển gia phổ của những người họ Lý gốc Việt ở Hàn Quốc truyền tử lưu tôn đến nay đã là đời thứ 30..Năm 1990,hậu duệ họ Lý thuê bao một chiếc tàu hành hương về Việt Nam để tìm lại quê cha đất tổ.

Triều Lý có bộ Hoàng Triều Ngọc Điệp.Rồi nhà Trần có Hoàng Tông Ngọc Điệp-nhà Lê có Hoàng Lê Ngọc Phả…được xem là những quyển gia phổ xưa nhất của Việt Nam Những quyển sách ấy tất nhiên chỉ ghi chép chuyện của các vua chúa,hoàng thân quốc thích.Nhưng lịch sử của dân tộc,tổ tiên còn rất nhiều điều đáng ghi nhớ -không chỉ tìm thấy trong ngọc phả,ngọc điệp mà còn có thể tìm thấy trong những  quyển sách ghi chép lịch sử bình thường của các gia đình,dòng họ- tức là quyển GIA PHỔ.

 HOÀNG THỊ

 

                                                                                               

 

 

 

 

 

 

Bài 2.

CHUYỆN CẦN BIẾT VỀ

GIA PHỔ HỌ HOÀNG

 

Người Việt Nam có khoảng hai trăm dòng họ, nhưng không phải họ nào cũng có quyển gia phổ. Hoặc giả có quyển gia phổ, chủ yếu cũng chỉ ghi tên tuổi, ngày sinh ngày mất để tiện việc cúng bái, chia gia tài.     

     Họ Hoàng ta, may mắn, đã có gia phổ lại có nhiều người, nhiều việc để viết. Điều này được các nhà gia phổ học (généalogie) đánh giá rất cao, coi là tiêu chí văn hóa của một danh gia vọng tộc. Bởi vì một gia đình,dòng họ mà không có gia phổ cũng như một nước không có quyển sử – và lịch sử đất nước chứa đựng trong lịch sử con người trong từng gia đình. Nói thế để mong được các gia đình trong họ ta chú ý: phải góp sức xây dựng quyển gia phổ hiện có ngày càng hoàn chỉnh. Gia đình nào cũng cần có một bản gia phổ để dõi tìm tông tích người xưa và bổ sung những tư liệu riêng của gia đình mình.

   Quyển gia phổ đầu tiên của gia tộc ta là quyển Xương Khê Hoàng tộc Thống phổ chính biên, viết bằng chữ Hán do ngài Hoàng Hữu Xứng biên soạn vào năm 1876, chép từ đời 1 đến đời thứ 10. Ngài Hoàng Hữu Xứng (đời 13) là một học giả đã từng được triều đình Huế giao trọng trách biên soạn những bộ sách lớn về địa lý và lịch sử của nước ta. Bởi vậy ngài đã viết gia phổ dòng họ một cách nghiêm túc với những tiêu chí (mà xưa gọi là “phàm lệ”) dành cho một công trình khoa học. Từ đấy, các đời 14, 15… đều có người tâm huyết lo việc bảo quản, bổ sung. Đến đời các ông Hữu Cảnh, Hữu Vỹ, Hữu Thước, gia phổ đã được dịch ra chữ quốc ngữ. Năm 1984, các ông Hoàng Hữu Thước, Hoàng Hữu Dai, Hoàng Hữu Kiên, Hoàng Hữu Kham… lại một lần nữa tái tu chỉnh và bổ sung.

     Năm 2001.tập Xương Khê Hoàng Tộc Thống Phổ bản quốc ngữ dày  gần 300 trang giấy khổ lớn ,lần đầu tiên đã được in thành sách và phát hành để gửi đến  hầu hết các gia đình nội ngoại họ Hoàng trong và ngoài nước trong dịp lễ hội Họ Hoàng lần thứ 2 tại Thành phố Hồ Chí Minh.Đặc biệt trong tập sách này có 12 biểu đồ (Cây Phổ Hệ ) nhằm hệ thống hóa hầu như toàn bộ danh sách tiền nhân ,hậu duệ họ Hoàng từ đời ngài Thượng thủy tổ Hoàng Công Hội đến Đ16-17…Đây là một công trình rất có giá trị về gia phổ học và mỹ thuật.Tác giả công trình rất đáng biểu dương này là họa sĩ Hoàng Bích Hoài Anh (Đ.16)-từng tốt nghiệp thủ khoa ngành Mỹ thuật đồ họa-Đại học Mỹ Thuật Hà Nội.

     Tuy nhiên từ Đại hội lần thứ 2 đến nay đã hơn 20 năm.Nhân số trong mỗi gia đình đều có những thay đổi.Nhiều người đã qua đời và nhiều người đã chào đời.Quyển gia phổ quốc ngữ của chúng ta rõ ràng là cần phải cập nhật.Ban tu thư gia phổ đã có gửi thông báo đến các đầu mối liên lạc các gia đình họ Hoàng trong và ngoài nước những yêu cầu bổ sung cụ thể.Tuy vậy kết quả phản hồi rất ít ỏi ,chưa đủ để tu chỉnh gia phổ.

      Từ chỗ khó khăn ách tắt này,chúng tôi càng nghĩ càng tâm phục và biết ơn các vị tiền bối như quí ngài Hoàng Hữu Thước,Hữu Cảnh,Hữu Vỹ,Hữu Dai,Hữu Kiên,Hữu Kham…Vào thời của các vị ấy, mọi việc khó khăn hơn bây giờ nhiều.Các vị chưa có các phương tiện công nghệ thời @,chưa ai có xe máy.Đi làm gia phổ thậm chí phải đi bộ, mang theo cơm nắm.nước chai…Vậy mà quí vị ấy đã hoàn thành được công trình cơ bản về gia phổ của dòng họ chúng ta.Về phần chúng ta hiện nay có gần đủ mọi ưu thế thuận lợi hơn người xưa nhưng chỉ việc bổ sung cập nhật một vài đời (từ Đ17-Đ18…đến Đ 20) mà cả chục năm nay không làm nổi.Tự hỏi:Khó khăn của chúng ta là ở khâu nào? Phải chăng, chính là do thiếu nhiệt tình với công việc chung của gia tộc và một phần cũng là do sự thiếu kết nối giữa các gia đình.

      Thực tế đã như vậy,chúng tôi xin đề nghị một cách làm mới.Chúng tôi đã chụp hình lại toàn văn quyển gia phổ chữ quốc ngữ gần 300 trang và đưa từng trang lên mạng dưới dạng các tập tin nén. Hiện nay hầu hết mọi gia đình đều có người sử dụng máy vi tính bàn hoặc Laptop.Chỉ cần mở máy ra xem gia phổ đến phổ hệ của gia đình mình,thấy có gì sai và thiếu sót cần bổ sung thì tự sửa chữa lại trên máy.Sau khi đã vừa ý thì chép lại vào một cục USB (loại tốt) để bảo quản như một quyển gia phổ kỹ thuật số.Mặt khác,xin vui lòng gửi lại cho Ban tu thư gia phổ văn bản đã chỉnh sửa của gia đình mình – cũng chỉ cần một vài cái nhấp chuột là xong ngay.Chi phí dành cho việc bổ sung,cập nhật lần nầy hầu như không đáng kể.Hiện nay văn bản gia phổ chữ quốc ngữ đã được  hai cháu cháu Hoàng Phủ Minh Đường và Hoàng Lê Tường Nhi (Đ.18) con trai và con gái của Hoàng Ngọc Lân (đã mất) chuyển đổi sang dạng sách ảnh.Sau khi hoàn thành sẽ post lên trang web và gửi đến các gia đình theo địa chỉ liên lạc bằng thư điện tử (E.Mail).

     Xin mọi gia đình ủng hộ và hưởng ứng việc này để hoàn thành trách nhiệm của người đời sau đối với tiền nhân.

Kính cáo: Ban tu thư gia phổ.

 

 

ẢNH PHỔ ĐỒ  (Đồ họa của Hoàng Bích Hoài Anh)

PHỔ ĐỒ 9

 

 

Bài 3

                                                                         THÔNG BÁO VỀ VIỆC

    CẬP NHẬT VÀ BỔ SUNG GIA PHỔ

.        Bản XƯƠNG KHÊ HOÀNG TỘC THỐNG PHỔ ấn hành năm 2001 được xem là quyển gia phổ chính thức của dòng họ ta.Đây là công trình tập thể,tâm huyết và công phu ,lần đầu tiên được in ấn với trình độ mỹ thuật,kỹ thuật cao và được nhân bản rộng rãi.Tuy nhiên,công trình nầy vẫn còn những thiếu sót không thể tránh khỏi:

• tên người có đôi chỗ sai và sót.
• Mười năm qua,có người đã qua đời,có thêm nhiều người chào đời,có thêm bạn đời…-đều là những thông tin quan trọng cần bổ sung.
• Ngoài các gia đình thuộc Chi Nhất A,tình hình các Chi phái khác chưa nắm được đầy đủ.Ngay cả Ban Đại Diện cũng gặp không ít khó khăn trong việc thống kê nhân,hộ khẩu của các gia đình họ Hoàng ở trong và ngoài nước

Vậy nay xin kiến nghị:

• Mỗi gia đình hoặc mỗi nhóm gia đình thân cận ở trong và ngoài nước cử một người theo dõi tình hình biến động về nhân số và liên hệ với bất cứ người nào trong Nhóm Tu Chính Gia Phổ ( gồm các ông Hoàng Hữu Hạch,Hoàng Hữu Hoài,Hoàng Hữu Chỉ,Hoàng Thạch Thiết…)khi cần điều chỉnh.
• Người nào chưa có tên trong gia phổ ,xin đăng ký theo mẫu dưới đây và gửi về Ban Tu Chính Gia Phổ càng sớm càng tốt.

                                         MẪU ĐĂNG KÝ BỔ SUNG GIA PHỔ

            PHẦN SƠ YẾU.

( Phần nầy chủ yếu  dành cho những người từ sơ sinh đến tuổi vị thành niên )

Họ và Tên :                                                                                        Giới tính  Nam –Nữ

Giờ,ngày,tháng,năm sinh – dương lịch                                             Âm lịch.

Nơi sinh :

Nơi định cư:

Họ và Tên cha :                                                              Đời thứ :

Họ và Tên mẹ  :

( Nếu đã mất thì ghi thêm ngày,tháng,năm và nơi qua đời )

PHẦN THUẬT NGHIỆP (  Ngoài phần sơ yếu,những người đã trưởng thành cần khai tiếp phần nầy)

Nghề nghiệp,chuyên môn:

Trình độ văn hóa,bằng cấp,học hàm,học vị – Những người đã tốt nghiệp Đại Học và sau Đại Học,xin ghi rõ trường nào và quốc gia nào cấp bằng.

Họ,tên,tuổi,quê quán, nghề nghiệp của người phối thất ( vợ hoặc chồng) :

Họ,Tên,năm sinh ,nghề nghiệp của các con- con ngoài hôn thú cũng có thể khai theo họ cha.

Ngoài những yêu cầu trên, nếu còn có điều gì đáng kể về nhân thân,hành trạng,thuật nghiệp ,có thể ghi thêm,không hạn chế.

             Địa chỉ liên lạc:

                                           1)           Ông Hoàng Hữu Hạch- Số 48-Phú Châu-TPTHỦ ĐU&1C – TPHCM-  ĐT  : 0909348342 – E.mail : 3hhoang@hcm.fpt.vn      

                        Ông Hoàng Hữu Hoài :   – ĐT:0903816365                                                                       

• Hòang Hoàng Thạch Thiết Email : thiethoang1000@yahoo.com

                                      Ban quản lý website Họ Hoàng – Email :hoaianhhoang07@gmail.com

                                                                                    HẾT          

 

 

 

 

 

Bài 4

HỌ ĐOÀN HAY HỌ ĐOẠN ?

    Trong Xương Khê Hoàng Tộc Thống Phổ – bản chữ quốc ngữ do Ban Đại Diện Họ Hoàng xuất bản tại Thành phố Hồ Chí Minh Xuân Tân Tị-2011-trang 183-184 phần ghi chép về tiểu sử và thuật nghiệp của bà Hoàng Thị Bích Hà – Đ 14-(1911-1973)  cho biết : Phối thất của bà là ông ĐOÀN TỪ – (1903-1988) –người làng Đâu Kênh-Triệu Phong-Quảng Trị.

Hai ông bà sinh được 3 người con gái là:

• ĐOẠN THỊ SEN – ( Sinh năm 1919)
• ĐOẠN THỊ BẠCH YẾN – ( Sinh năm 1934)
• ĐOẠN THỊ BÍCH LOAN – ( Sinh năm 1940)

Tôi cũng là con cháu bên ngoại họ Hoàng,tình cờ đọc mấy trang gia phổ đó,tôi phát hiện ra điều không bình thường là : Ông ĐOÀN TỪ là người họ ĐOÀN nhưng sao ba người con ruột lại không lấy họ ĐOÀN mà tên khai sinh lại là họ ĐOẠN? Cùng huyết thống mà sao cha và các con lại mang hai dòng họ khác nhau?

     Phải chăng đây là lỗi của người dịch quyển gia phổ , hoặc lỗi kỹ thuật in ấn hay còn lý do nào nữa chăng?.Không biết NẾP NHÀ có thể giải đáp giúp tôi và không ít bà con khác chút thắc mắc mang ý nghĩa gia phổ học nói trên ?

                                                                                         (NGUYỄN THƯỢNG  HUY. )

• Hiện nay,NẾP NHÀ không có điều kiện liên lạc được với qui vị bà con bên ngoại thuộc họ Đoàn hay họ Đoạn.Vậy trước mắt xin tạm thời giải đáp theo các tài liệu đã tham khảo được như sau:
• Đoàn(chữ Hán: 段) là một họ của người châu Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, ở Trung Quốc ở Triều Tiên,Nhật Bản và Miến Điện. Theo các tông chủ họ Đoàn ở Việt Nam thì Cao tổ của họ Đoàn ở Việt Nam là Đoàn Văn Khâm và Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng. Ngày giỗ tổ họ Đoàn Việt Nam được chọn là ngày 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm ^[1]. Đền thờ Cao Tổ Họ Đoàn Việt Nam được các thành viên tông chi họ Đoàn xây dựng tại xã Đoàn Thượng, Gia Lộc, tỉnh Hải Dương,

      Chữ Hán 段 của họ Đoàn còn có âm Hán Việt khác là “đoạn”. Ví dụ: “giai đoạn” (階段) hay “đoạn đường” (段塘). Tuy nhiên trong lịch sử chưa có ai mang họ được đọc là “Đoạn”  – ngoại trừ sau một sự biến lịch sử quan trọng vào thời vua Tự Đức.Đó là cuộc nổi dậy Đoàn Hữu Trưng xảy ra vào ngày 16 tháng 9 năm 1866 ở kinh đô Huế do Đoàn Hữu Trưng khởi xướng.Những người lãnh đạo cuộc nổi dậy tin rằng việc đưa Đinh Đạo (tức Ưng Đạo, con trai trưởng của Hồng Bảo) lên thay Tự Đức sẽ cải thiện được tình hình rối ren trong nước và công cuộc kháng Pháp sẽ hiệu quả hơn. Do lực lượng nổi dậy dùng chày vôi (dụng cụ lao động) làm vũ khí, nên sử nhà Nguyễn thường  gọi sự kiện này là Loạn chày vôi hoặc Giặc chày vôi.Nhưng do lực lượng quá chênh lệch,cuộc nổi dậy thất bại Ba anh em Đoàn Hữu Trưng^[11], Đoàn Hữu Trực, Đoàn Hữu Ái bị xử lăng trì.Cả họ Đoàn bị buộc phải đổi sang họ Đoạn, con cháu phải lưu tán, không được thi cử..(Theo Wikipedia tiếng Việt)

     Hình phạt của triều đình là vậy.Tuy nhiên lúc bấy giờ quyền lực của triều Nguyễn ngày càng suy vi.Tiếp đó là chế độ cai trị của thực dân Pháp,rồi Cách mạng Tháng 8-1945.Bản án của triều Nguyễn dành cho họ Đoàn mặc nhiên không còn hiệu lực thi hành.Trong tình hình đó, tất cả người họ ĐOÀN ở trong nước ai đã bị đổi từ họ ĐOÀN thành họ ĐOẠN đều có thể từ bỏ họ ĐOẠN để phục hồi lại họ ĐOÀN của mình.Đúng ra ông ĐOÀN TỪ có thể khai sinh cho ba cô con gái của mình là họ ĐOÀN chứ không ai bắt ông phải đổi thành họ ĐOẠN.Nhưng có lẽ trong thâm tâm,ông Đoàn Từ ngưỡng mộ cuộc nổi dậy mang tinh thần yêu nước và tiến bộ của các bậc tiền nhân Đòan Trưng,Đoàn Trực… Phải chăng,ông quyết định vẫn giữ họ ĐOẠN là để nhắc nhở hậu thế đừng quên cuộc nổi dậy anh dũng, bi tráng và rất đáng tự hào của dòng họ ĐOÀN này?

                                                                                                                          NẾP NHÀ

 

Bài 5

THƯ VIỆN ẢNH NẾP NHÀ

Chúc mừng người cao tuổi và các công dân nhỏ tuổi tại Lễ hội họ Hoàng  năm 2001.

Quí Ô: Hoàng Thi Thơ,Hoàng Hữu Hạch.Hoàng Thi Hoài (Châu La Việt) họp mặt với một số con cháu tại khu vườn nhà ông Phan ở Thủ Đức.-TPHCM

 

 

CÁC GIA ĐÌNH HỌ HOÀNG ĐANG SINH SỐNG TẠI LÀNG BÍCH KHÊ

 Ô.Hoàng Hữu Hiếu                                      Gia đình Ô.Hoàng Anh                          Gia đình Ô.Hoàng Hữu Cả

        Gia đình Bs.Hoàng Hữu Hóa                     Gia đình Ô. Hoàng Hữu Hiền                  Gia đình Ô. Hoàng Hữu Hồng

MỘT SỐ HÌNH ẢNH BÀ CON Ở NƯỚC NGOÀI

                                                                                      Hoàng Ngọc Biên và Hoàng Dạ Thi  ở Mỹ

 

Các gia đình dòng cố Thái ở Mỹ

Gia đình Ô.Hoàng Nam Giang                                                                        Gia đình Ô.Hoàng Kiều

Ô.Hoàng Kiều và Tổng thống Bush                                                             Ô.Hoàng Kiều và hoa hậu quốc tế

Các bé cháu ngoại của Hoàng Phủ Ngọc Tường ( bên phải)  và cháu nội của Hoàng Phủ Ngọc Phan (bên trái) mang heo đất và bao tiền lì xì đến tòa soạn báo Tuổi Trẻ hưởng ứng cuộc vận động tiếp sức cho chiến sĩ bảo vệ Hoàng Sa và Trường Sa đang bị Trung Quốc hạ giàn khoan xâm lấn.