Bài 8.
THỬ TÌM MỘT PHONG CÁCH VĂN HÓA CHO
ĐÁM CƯỚI VIỆT NAM
Trong khoảng hơn 10 năm gần đây, việc tổ chức đám cưới ở Việt Nam ngày càng vui nhộn, sang trọng. Tất nhiên mọi người đều có quyền tổ chức lễ cưới theo khả năng và sở thích của mình. Nhưng muốn có một mô hình đám cưới phù hợp nếp sống mới và mang dấu ấn thuần phong mỹ tục Việt Nam thì còn nhiều điều phải xem lại.
- PHẦN GIA LỄ
Nhìn chung tạm ổn. Việc coi tuổi, coi ngày giờ tuy vẫn còn duy trì nhưng không còn là khung cửa hẹp để cản trở những đôi lứa quyết tâm đi tới hôn nhân. Tuy vậy cũng có khi cha mẹ cô dâu hoặc chú rể mượn cớ không hợp tuổi để từ chối những cuộc hôn nhân mà họ không tán thành vì những lý do tế nhị khác. Ngày nay các thầy coi ngày cũng rất thoáng. Họ biết kết hợp ngày tốt của âm lịch với ngày dương lịch thuận lợi cho việc tổ chức đám cưới. Chỉ còn sót lại vài nơi ở vùng sâu vùng xa, ông thầy coi ngày chưa “đổi mới tư duy”, có khi quy định ngày lành giờ tốt một cách cứng nhắc, đôi khi hành cả hai họ phải đi rước dâu vào nửa đêm gà gáy rất vât vả.
Cho đến nay hầu hết đám cưới đều rơi vào khoảng thời gian vài tuần trước Tết âm lịch. Như thế cô dâu chú rể sẽ được hưởng thời kỳ trăng mật vào những ngày nghỉ lễ đầu xuân. Nhưng đây lại là nỗi khổ tâm đối với khách mời. Gần tết ai cũng lu bu đủ thứ chuyện mà mỗi tuần nhận được vài thiệp mời đám cưới là thấy mệt rồi. Giá như những đám cưới ấy được tổ chức giản ra trong nhiều thời điểm khác nhau thì dễ chịu hơn. Trong phần nghi lễ tổ chức tại nhà riêng, một số gia đình có tục phong kiến bắt cô dâu chú rể lạy sống ông bà cha mẹ. Như thế có lẽ cũng hơi quá đáng. Chỉ cần quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên, còn đới với người sống, chào kính là đủ. Trong lễ vật của nhà trai bắt buộc khi nào cũng phải có một quả cau trầu bưng rất nặng nhưng sau đó không ai ăn, không biết đổ bỏ đi đâu. Theo tôi không cần dùng nguyên một buồng cau mà chỉ cần một đĩa tượng trưng và chính trong buổi lễ tại gia này, cô dâu và chú rể nên mời nhau ăn cau trầu thật sự. Ăn cho môi đỏ,má hồng, tăng thêm phần duyên dáng tự tin. Tục ăn cau trầu của nhân dân ta đã có hàng ngàn năm, nay đã gần thất truyền. Thế nhưng thanh niên nam nữ Đài Loan học lấy thành mốt thịnh hành hiện nay. Ăn cau trầu cũng nhai như kẹo cao su, bạ đâu nhổ đấy thì rất phiền. Nhưng một đời ăn một miếng “cau sáu bổ ba” kèm một miếng trầu têm hình cánh phượng để ghi lại dấu son trong kỷ niệm và duy trì thuần phong mỹ tục của dân tộc – sao lại không nhỉ? Nếu tập quán này được phục hồi thì trong các lễ hội dân gian có thể tổ chức thi lột cau, têm trầu để trao giải thưởng bàn tay vàng cho những cô Tấm ngày nay.Đám cưới của người Khmer có tục buộc chỉ đỏ. Chú rể được trao một đĩa đựng những sợi chỉ màu đỏ buộc vào cườm tay cô dâu với ý nghĩa giữ chặt tình yêu và hạnh phúc. Có bao nhiêu sợi dây trong đĩa cũng phải buộc cho hết mới thôi. Đất nước họ trải bao biến động mà tục lệ này vẫn còn giữ được. ta cũng có phong tục riêng sao không biết phát huy trong mục đích về nguồn.
- Ở NHÀ HÀNG
Đáng phàn nàn là việc chủ, khách chờ đợi nhau quá lâu trước giờ khai mạc. Giấy mời 17h mà đến 19h mới bắt đầu làm lễ, 20h vào tiệc thì mọi người đã mệt mỏi. Thời gian tiếp khách chỉ nên kéo dài 1 giờ. Muốn cải thiện điều này cần có sự quyết tâm hợp tác giữa chủ, khách và cả phía nhà hàng để tạo tiền lệ, chắc cũng không khó. Cô dâu, chú rể và hai sui gia đã đón khách từ ngoài cổng lại ra mắt quan khách trên sân khấu thì cũng đã đủ lễ. Nên miễn cho họ cái lễ đi chào bàn. Đi cho hết ba bốn chục bàn thì cô dâu chú rể đã đuối như trái chuối, đêm động phòng nằm lăn quay ra ngủ, còn gì là Xuân?
Đám cưới nhà hàng rất cần MC. Nhưng nhiều MC giới thiệu dài dòng, lời lẽ quê mùa sáo rỗng, lại hay yêu câù cô dâu chú rể làm những việc nhảm nhí như “hôn nhau thắm thiết” hoặc chú rể ẵm cô dâu đi một vòng…Đúng ra MC đám cưới cũng là một nghề cần được đào tạo huấn luyện có bài bản chứ không nên để họ cương tầm bậy tầm bạ.
Các cô dâu thường tốn rất nhiều tiền đến tiệm để đem về cho chú rể và quan khách một bộ mặt lạ hoắc và giống như đào hát trên sân khấu. Dưới lớp son phấn ấy da mặt cô dâu ày như cái bánh kem trở nên vô cảm, đẹp đẽ gì đâu? Về trang phục, cô dâu nên mặc quốc phục. Chiếc áo dài, khăn vành đủ sức làm tôn vinh nhan sắc của cô dâu Việt Nam, cần gì phải thuê mướn mấy cái áo voan ài đuôi của mấy bà đầm. Mà thực ra có giống đầm gì lắm đâu?
Âm nhạc trong đám cưới cũng là nét văn hóa đáng chú ý. Các đám cưới ở nhà hàng hiện nay thường dùng hai ca khúc làm nhạc nền là Happy New Year và It’s Just Another New Year’s Eve… Hai bài ấy tuy giai điệu rất tươi sáng nhưng ý nghĩa và lời ca không ăn nhập gì với đám cưới; nhất là đám cưới Việt Nam. Trong khi đó nền tân nhạc và dân ca nhạc cổ Việt Nam thì hoàn toàn không thiếu những tác phẩm hay để thay thế. Việc này hoàn toàn nằm trong khả năng và trách nhiệm của các hãng băng đĩa. Rất cần một đĩa nhạc chọn lọc riêng để dành cho đám cưới Việt Nam.
Có lần tôi được mời dự đám cưới hạng sang tại nhà hàng New World – TPHCM, dọn theo kiểu buffet, nghĩa là khách mời kể cả nhiều vị cao tuổi đều phải bon chen xếp hàng và self – service. Thật là không phải lễ đãi người già theo truyền thống Á Đông. Tôi cũng có lần đi dự đám cưới ở miệt vườn miền Tây Nam Bộ. Khách khứa cứ tự động rủ nhau đến ăn uống ngửa nghiêng, kéo dài hai ba ngày, chưa hết rượu thịt thì nhiều người chưa chịu về. Lại một lần tôi được chứng kiến một đam cưới thật nghèo. Cô dâu chú rể là đôi bạn trẻ sống ở lề đường. Họ kêu hai chiếc xe hủ tiếu, bày bàn ghế phục vụ chừng vài chục khách mời, mỗi người một tô. Đám cưới diễn ra trước hiên nhà tôi nên tôi cũng được mời. Từ đám cưới thật sang đến đám cưới thật nghèo như thế tôi đều có dự và cảm thấy cái này không phải, cái kia cũng không.
Thế nhưng những năm gần đây đã có một mô hình đám cưới nổi lên như một điểm sáng văn hóa nhưng lại rất ít người được biết. Đó là đám cưới gắn với Con Đường Hạnh Phúc dài 5km ở một làng quê thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế. Con đường ấy do những đôi trai gái trước kia làm đám cưới tự nguyện đóng góp một đoạn bê tông dài 3m, rộng 3m. Đám cưới của họ nhất định phải rước dâu trên con đường ấy. Từ tháng 10 năm 1997 UBND xã Điền Hòa(Phong Điền – Thừa Thiên Huế) đã phát động việc này và nuôi dưỡng thành phong trào. Cho đến nay con đường Hạnh Phúc đã ghi tên của hơn 1400 cặp vợ chồng và làm thay đổi hẳn bộ mặt của xã này: trẻ, đẹp và văn minh.
“Con đường Hạnh Phúc” nói trên là một sáng kiến và có thể còn những cách làm khác nữa. Nhưng muốn có một mô hình văn hóa cho đám cưới Việt Nam tất phải định hướng, xây dựng và vận động chứ không thể thả nổi vấn đề này cho các nhà hàng, dịch vụ cưới hỏi và các MC của họ.
HOÀNG THẤT MUỘI
