Bài 32
CHO CON THÊM VÀI NĂM !
Khoảng cuối tháng 5/2015, ông Hoàng Phủ Ngọc Tường cùng gia đình từ TPHCM ra Huế chơi. Chơi được vài hôm cùng bạn bè, ông Tường đột quị hôn mê. Ông Hoàng Phủ Ngọc Phan đã ra Huế, mua đất, bàn chuyện lễ tang, điếu văn, hậu sự… Thế nhưng nhờ các y bác sĩ ở bệnh viện của Đại học Y Dược Thành Phố Huế tận tình cứu chữa, sau gần một tháng hôn mê, ông Tường đã hồi tỉnh và được chuyển vào tiếp tục điều trị ở bệnh viện của Đại học Y Dược TPHCM. Trong những đêm thức trắng ở bệnh viện ở Huế, con gái lớn của ông – Hoàng Thị Dạ Thư đã viết bài thơ “Cho con thêm vài năm”… Hình như tấm lòng hiếu thảo của cô con gái này đã cảm đến trời Phật ông bà nên ông Tường đã “thoát hiểm” thêm một lần nữa.
Cho con thêm vài năm
Để mỗi sáng được đẩy ba xuống uống ngụm trà nhìn người qua lại
Để được thấy mắt ba hiền từ cúi trên trang báo
Vẫy tay khi con xách túi chợ về
Cho con thêm vài năm
Hơn bốn mươi nhưng con vẫn yếu đuối trước cuộc đời
Nước mắt vẫn trào mỗi lần chỉ mới nghĩ về mất mát…
DẠ THƯ
**MẸ ƠI!
Lễ tưởng niệm Hoàng Phủ Ngọc Tường và Lâm Thị Mỹ Dạ tại trụ sổ Hội Văn Nghệ Huế.
Thế là người mẹ hiền kính yêu của chúng tôi-bà Hoàng Phủ Ngọc Tường, nhũ danh Lâm Thị Mỹ Dạ đã vĩnh viễn ra đi. Trong giờ phút đau thương này, đúng ra người có nhiều điều để nói nhất là Ba của chúng tôi nhưng thương thay, ông Tường lại bệnh nặng, như ngọn đèn sắp tắt. Vậy hai chị em chúng tôi là Hoàng Thị Dạ Thư và Hoàng Thị Dạ Thi xin mạn phép thay mặt gia đình bày tỏ đôi lời.
Trước hết chúng tôi xin trân trọng cảm ơn quí cơ quan, đoàn thể và thân bằng quyến thuộc từ nhiều năm nay đã có lòng quan tâm chăm sóc, giúp đỡ và an ủi Ba và Mẹ chúng tôi, nhất là trong những ngày cuối cùng của mẹ Mỹ Dạ.
Chúng tôi cũng rất bất ngờ và vô cùng cảm kích trước nhiệt tình và kỹ năng tác nghiệp của giới truyền thông. Chỉ trong vòng một sáng một chiều ngày 6.7.2023,sau khi mẹ Mỹ Dạ từ trần, một lượng tin và bài phong phú và đa dạng của hơn 70 cơ quan báo chí trung ương và địa phương đã hầu như phủ sóng trên mạng. Phần lớn tác giả các bài viết ấy từng là dồng chí, đồng đội hoặc là đồng nghiệp của mẹ nên đã giúp cho bạn đọc hiểu được thêm nhiều ý nghĩa sâu sắc trong cuộc đời hoạt động và sáng tác của nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ.
- Nhà biên kịch Hồng Ngát, một trong những bạn gái thân nhất của mẹ đã viết những lời tiển biệt nhẹ nhàng như gió thoảng “Giờ bạn đi rồi, hết một đời trần gian vinh quang cũng nhiều mà bị kịch cũng không ít, nhất là những năm cuối đời. Thôi yên nghỉ nhé, mệt mỏi vất vả đủ rồi. Bay đi thanh thản với trời xanh mây trắng.”
- Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn có nhiều kỷ niệm buồn vui với Lâm Thị Mỹ Dạ:“Thơ Mỹ Dạ rất nhiều bài hay nhưng hôm nay, tôi chỉ xin đọc một câu của Mỹ Dạ làm tôi rơi nước mắt và thương yêu cô ấy biết bao. Đó là ‘Ước gì cầm được cô đơn – Ném thia lia để hóa buồn thành vui’…”
- Bài thơ được nhiều người yêu thích và có lẽ cũng là tác phẩm tâm đắc nhất của Lâm Thị Mỹ Dạ là bài “Khoảng trời và hố bom” đoạt giải Nhất cuộc thi thơ trên Báo Văn nghệ năm 1971-1973, lúc tác giả vừa bước vào tuổi đôi mươi. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều đã nhắc lại khoảng trời ấy, hố bom ấy với những cảm xúc mới mẻ: “ Ngay cả những câu thơ chị viết về mất mát trong chiến tranh cũng toát lên vẻ đẹp ấy. Trong bài thơ nổi tiếng Khoảng trời, hố bom chị viết: “Tôi nhìn xuống hố bom đã giết em/ Mưa đọng lại một khoảng trời nho nhỏ/ Đất nước mình nhân hậu/ Có nước trời xoa dịu vết thương đau“.Lúc này, tôi cảm giác mọi bông hoa đang nở trong mùa hạ đều mang vẻ đẹp của gương mặt, tâm hồn và thơ ca của chị. Xin cúi đầu tưởng nhớ và xin ngước mắt nhìn phía ánh sáng nơi chị bay về.”
- Trong ký ức của nhà thơ Ngô Minh, một bạn học cùng trang lứa với Mẹ Dạ thì : “Mỹ Dạ đẹp, giỏi văn, lại hát hay, giọng ngâm thơ tốt, nên đã trở thành nhân vật chính trên sân khấu trường tôi thời ấy. Tôi nhớ mỗi lần Dạ mặc bộ áo lụa đen bước ra sân khấu, nghiêng chào rồi cất tiếng giới thiệu chương trình văn nghệ, là tiếng vỗ tay nổi lên rào rào…Có lần Mỹ Dạ đạt điểm 10 trong một cuộc thi hát của đoàn văn công.”
Xin nói thêm gia đình bên ngoại chúng tôi rất có truyền thống văn nghệ. Các cậu,các dì và các cháu đều có trình độ biểu diễn ca nhạc chuyên nghiệp.Thế nhưng tại sao Mẹ Dạ không trở thành văn công mà lại trở thành nhà thơ? Xin thưa,vì tuổi thanh xuân của mẹ đã bắt gặp trên đường chiến đấu một “Khoảng trời và hố bom”. Có thể nói, Thơ đã nhanh tay chọn Mẹ Dạ vào sổ đoạn trường, mà giải nhất của bài thơ này là điểm khởi đầu lấp lánh của sự nghiệp sáng tác.
Có một sự chọn lựa khác cũng hết sức quan trọng là chọn người bạn đời. Sao lại là Ba Hoàng Phủ Ngọc Tường? Đây là tình yêu và duyên số.
Chuyện tình này đã được kể lại trên website thuviengiaoan như sau:
“ Đầu năm 1973, đang làm Trưởng ty Văn hóa Quảng Trị, Hoàng Phủ Ngọc Tường đi nhờ xe đạo diễn Hoàng Tích Chỉ ra thăm miền Bắc. Đến Đồng Hới, hai anh em ghé thăm Hội Văn nghệ Quảng Bình ở nơi sơ tán Phú Vinh.
Tại đây người trí thức Huế nổi tiếng trong phong trào đô thị Miền Nam ấy đã bị nữ nhà thơ trẻ xinh đẹp Lâm Thị Mỹ Dạ hớp hồn.
Hoàng Phủ nhớ lại: “Hồi ấy ở Hội Quảng Bình nhà văn Trần Công Tấn là “ông mối” nhiệt tình nhất. Chúng mình thư từ qua về sáu tháng sau là cưới”.
- Lúc ấy, anh đọc thơ Mỹ Dạ chưa?”.
- “Ở chiến khu mình đã có đọc vài bài thơ của Mỹ Dạ trên báo. Ra đây nghe các anh giới thiệu, mới biết Mỹ Dạ vừa giành được giải Nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ Nhưng thơ không quan trọng. Mình “bị sốc” vì Dạ quá hiền dịu và rất dễ thương”.
-“Lúc ấy Dạ đã đọc gì của anh Tường chưa?”.
-“ Mỹ Dạ chỉ biết Hoàng Phủ Ngọc Tường là một mẫu thanh niên yêu nước ở Miền Nam.Mà loại thanh niên Miền Nam như mình ra Miền Bắc xã hội chủ nghĩa thì ngó… “dễ thương” như người ngoài hành tinh.
Nghĩa là trước khi đến với nhau, họ đều là những người cầm bút đang bước những bước đầu tiên trên con đường văn chương thăm thẳm.
Đám cưới Tường Dạ hoàn toàn do bạn bè văn nghệ người Huế ở Hà Nội chung tay lo liệu. Nữ nhà văn Ngọc Trai lo xoong nồi chén bát, chỉ huy nấu nướng món Huế.
Chị Trai nhớ lại, lúc đó “Tường thì lơ ngơ, còn Dạ lại như con nai vàng, thương lắm”. Nhà văn Trần Nguyên Vấn lo in thiệp cưới, rồi đạp xe đi mời từng người.
Trần Công Tấn từ Đồng Hới chèo đò 20 cây số lên Lệ Thủy chở mẹ Dạ về Đồng Hới rồi đưa ra Hà Nội dự đám cưới con gái. Thời đó Hà Nội không có cửa hàng cho thuê áo dài cưới như bây giờ.
Nghệ sĩ Thanh Vy, đoàn cải lương Trần Hữu Trang Nam Bộ dẫn Dạ về đoàn để mượn áo dài là trang phục diễn viên. Dạ – Tường chọn cả buổi mới được một bộ vừa ý.
Ngày 27/10/1973, bạn bè văn chương Thủ đô đến chật khu nhà 51- Trần Hưng Đạo mừng tân hôn hai người. Gia đình Hoàng Phủ ở Huế không ai biết con trai cưới vợ.
Thay mặt gia đình bên trai là bà Hoàng Thị Ai, người cô họ của Tường, lúc đó là Chủ tịch Hội phụ nữ Việt Nam. Những ngày đông Hà Nội đó, Hoàng Phủ làm thơ tặng Mỹ Dạ:
“Em, chắc em sẽ không quên/ Gốc sấu già đổ bóng dài trên thảm cỏ/ Anh đứng chờ em ở đó Mai giã từ Hà Nội/ Ta về miền nắng chói/ Nhưng có bóng im nào che đời ta mát hơn/ Một không gian xanh biếc giữa tâm hồn”. Đó là ngày mà số phận và văn chương đã kết nối hai người.
Trong 49 nhà văn được đề nghị tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2006 có cặp vợ chồng duy nhất cùng được giải: Hoàng Phủ Ngọc Tường và Lâm Thị Mỹ Dạ. Sau bấy nhiêu năm chung sống,, điều gì giúp cả hai vượt qua bao trở lực cuộc đời, trở thành những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng được bạn đọc yêu mến? Tình yêu! Vâng, tình yêu chắp cánh cho văn chương của ba mẹ. Sau khi tình yêu và hôn nhân đơm hoa kết trái, Lâm Thị Mỹ Dạ đã mở thêm cho mình một con đường mới là sáng tác cho thiếu nhi nhưng trước hết chính là tình mẹ cho hai cô con gái yêu của mình. Có một điều ít người biết là Mẹ Dạ còn đam mê sáng tác ca khúc. Đặc biệt là ca khúc Hoa ngô đồng – Thơ của Hoàng Phủ Ngọc Tường – Nhạc:Lâm Thị Mỹ Dạ – Người biểu diễn là ca sĩ Minh Huệ, em họ của Mẹ. Người đệm đàn tranh là cháu gái Ly Trang. Đúng là một tác phẩm cây nhà lá vườn trọn gói, rất điển hình cho nếp nhà của gia đình Lâm Thị Mỹ Dạ-Hoàng Phủ Ngọc Tường.
Trong một lần về thăm quê hương Quảng Bình của Mỹ Dạ, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã có thêm một bài cảm đề về tình yêu giữa hai người như sau:
Những hành tinh ngẫm rồi thấy lạ/ Bồng bềnh mà vẫn theo nhau/ Anh với em ừ thì cũng lạ/ Bồng bềnh cho tới mai sau…
Mẹ ơi! Bây giờ mẹ đi rồi và chắc không bao lâu nữa ba cũng sẽ ra đi. Chúng con nguyện cầu cho hai người vẫn bồng bềnh theo nhau không chỉ cho tới mai sau mà cho tới kiếp sau.
Tất cả những gì đã viết trên đây đều là chuyện khi chúng con chưa ra đời. Các bác các cô các chú đã nói hết cả rồi.Tuy vậy, chúng con vẫn còn hai câu thơ rất cũ dành cho những đứa con hiếu thảo:
Công CHA như núi Thái Sơn
Nghĩa MẸ như nước trong nguồn chảy ra…
HOÀNG THỊ DẠ THƯ-HOÀNG THỊ DẠ THI.
Hoa Ngô Đồng
(Thơ: Hoàng Phủ Ngọc Tường.Lâm Thị Mỹ Dạ phổ nhạc-Hai cháu là Minh Huệ và Ly Trang hát và đệm đàn tranh.Một tiết mục văn nghệ gia đình trọn gói.)
