Trang chủ

Bài 17

MẸ TÔI LÀ CON GÁI HỌ HOÀNG

    Xuất thân trong một gia đình nho giáo quan lại thuộc làng Bích Khê, mẹ tôi về làm dâu tại làng Quảng Lượng, trong một gia đình mà thân phụ của chồng vốn là một môn sinh của thân phụ mình. (Ông ngoại tôi là Hoàng Hữu Quản, đậu phó bảng năm Thành Thái thứ bảy, dạy trường Quốc Tử Giám và sau đó làm Đốc học tỉnh Quảng Trị)

Mẹ tôi đã khóc rất nhiều trong ngày lên xe hoa về nhà chồng bởi lẽ đó là một đám cưới chạy tang. Bà nội tôi qua đời chưa được mai táng thì mẹ tôi được rước về để được ông nội tôi trao cho một vuông vải điều để đắp mặt cho mẹ chồng rồi sau đó đã được ông nội tôi giao cho trọng trách cai quản, trông nom gia đình nhà chồng.

Ông nội tôi sinh hạ được 6 người con (5 trai và 1 gái) và mẹ tôi đã trở thành dâu trưởng sau khi bác tôi ra đi trước bà nội tôi một tháng và một thời gian sau bác gái tôi xin phép ông nội cho bước thêm bước nữa. Từ đó, mẹ tôi phải gồng gánh mọi công việc trong gia đình nhà chồng. Tôi còn nhớ rõ: ông nội tôi rất nể phục con dâu trưởng của mình và mọi sự tranh chấp giữa các bà thím của tôi đều được ông nội tôi giao cho mẹ tôi trọng trách đứng ra hòa giải.

Vốn là một con người làu thông kinh sử (mẹ tôi thuộc lòng Kim Vân Kiều, Chinh Phụ Ngâm, Lục Vân Tiên, Gia Huấn Ca, Nhị Thập Tứ Hiếu, Nhị Độ Mai và cả Trê Cóc, Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ nữa) nên những lý lẽ của mẹ tôi và rốt cuộc họ phải nghe theo lời khuyên giải hợp lý tình, hợp lý của bà chị dâu trưởng lịch lãm, đáng kính đáng mến của họ.

Bốn anh em chúng tôi sinh ra trong thời tao loạn nhưng đã được ba mẹ chúng tôi bảo bọc, nuôi dưỡng và dạy dỗ thật chu đáo. Chúng tôi được sống trong tình yêu thương chan hòa của mẹ và trong sự săn sóc ân cần của cha. Đặc biệt chúng tôi đã được mẹ bảo bọc, yêu thương từ lúc còn non dại cho đến lúc trưởng thành! Ôi tình mẫu tử ấy thật bao la vô bờ bến!

Hồi ấy, ba tôi là một chuyên viên của Ty Công Chánh Đà Nẵng (dessinateur opérateur: chuyên viên trắc đạc hội họa). Sau một cuộc cải vã kịch liệt với một ông chủ người Pháp. Ba tôi xin nghỉ việc và dắt díu vợ con về quê nội và với số tiền tích lũy. Ba mẹ tôi đã tậu được một ít ruộng ở làng và chính nhờ sự cần cù, chắt chiu, chịu thương chịu khó, một nắng hai sương của mẹ tôi mà gia tài, cơ ngơi của ba mẹ tôi ngày càng được mở mang phát triển.

Mẹ tôi còn là một phụ nữ rất giỏi về nữ công gia chánh nữa. Tài làm mắm cá, mắm cà, mắm chên (Chên là một loại cây rau dền để cho mọc cao hơn một thước rồi lấy thân gọt vỏ, cắt thành từng đốt ngắn, đem phơi hơi héo rồi trộn chung với mắm) và làm nước mắm từ những con đam (1 loại cua đồng) của mẹ tôi nổi tiếng khắp cả làng. Những người dân làng, cứ đến thời vụ, rất mong được kêu đi gặt mướn để được thưởng thức những món đặc sản đồng quê do chính tay mẹ tôi chế biến.

Trong số bà con thân thích phía mẹ tôi hồi đó là Ông Huyện (ông Huyện Kiệt – thân phụ của Dì Tâm, Dì Hương) và ông Hường (ông Hường Quỵ – ông nội của Hoàng Phủ Ngọc Tường). Ông Huyện và ông Hường, thường về đánh bài tứ sắc và xướng họa thơ văn với ông nội tôi và đã được ba mẹ tôi phục vụ thật chu đáo tận tình. Nhưng những người được mẹ tôi đặc biệt quí mến, yêu thương đó là Dì Phủ và Cậu mợ Ấm tôi. Tôi làm sao quên được cứ vài ba tuần khi thì Dì Phủ, mợ Ấm. Khi thì cậu Ấm tôi về chơi và ở lại với ba mẹ tôi cũng không quên biếu Dì, Cậu, Mợ tôi một ít tiền lộ phí. Hình ảnh một ông cậu nghiêm nghị, sáng nào cũng ngồi bên tách trà Huế bốc khói thơm phức và hình ảnh một bà Dì đầu hớt ngắn, trong tay luôn cầm chiếc quạt khó mà phai nhòa trong ký ức tôi được. Thú thật gia đình bên ngoại tôi đã lưu lại nơi tôi nhiều cảm tình, hình ảnh thiêng liêng trong sáng hơn gia đình bên nội tôi nhiều.

Mẹ tôi còn là người có một trí nhớ thật tuyệt vời. Tất cả ngày sinh tháng đẻ của con cháu nội ngoại, những chuyện xưa, tích cũ ai cần tham vấn, cứ đến, mẹ tôi sẵn sàng cung cấp thật đầy đủ và thật chính xác. Tôi còn nhớ năm giỗ chú Hoàng Hữu Đường, tôi chép tay bài thơ của chú Hoàng Hữu Pha khóc em về đọc cho mẹ tôi nghe, thế là hôm sau mẹ tôi đã đọc thuộc lòng được bài thơ ấy.

Sinh thời ba tôi rất tự hào đã được làm con rễ trong gia đình Hoàng tộc – một dòng họ nổi tiếng về khoa bảng. Các ông chú của tôi thường ganh tị với ba tôi: “Các đứa con của bác, nhờ thiên tích thông minh của bác gái mà đỗ đạt nên người”. Để đáp lại ơn sủng ấy. Ba tôi đã không từ chối bất kỳ công việc gì mà bên ngoại tôi nhờ đến: như tu sửa lại lăng mộ, xây dựng nhà thờ họ Hoàng tại làng Bích Khê và thu nạp những bà con bên ngoại vào làm việc với mình.

Giờ đây mẹ tôi đã 95 tuổi. Với tuổi đời chồng chất cùng với những lao nhọc, lo lắng cho con cháu trong những năm tháng vừa qua đã làm cho sức khỏe của mẹ tôi giảm sút đi nhiều. Để đền đáp lại công ơn dưỡng dục của mẹ, tất cả anh em, con cháu nội ngoại chúng tôi đều ra sức săn sóc mẹ, bà nội, bà ngoại chúng tôi thật chu đáo, mong sao cho mẹ chúng tôi, bà nội và bà ngoại chúng tôi thọ trên 100 tuổi.

1.12.2000
TRẦN VĂN DIỆM