Trang chủ

Bài 8

CUỘC HỘI NGỘ TÌNH CỜ  GIỮA 3 NGƯỜI ĐỒNG HƯƠNG

 LÊ-ĐỖ-HOÀNG

Ở ĐỒN ĐIỀN CAO SU SUZANNAH

________________________________________

HOÀNG PHỦ NGỌC PHAN

     Vào khoảng cuối năm 1977 tôi có dịp đi thực tế ở một nơi gọi là đồn điền cao su Suzannah thuộc tập đoàn S.I.P.H  ( Société Indochinoise des Plantations des Heveas – Công ty Đồn điền Cao su Đông Dương) nằm trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.Lúc bấy giờ tôi đang công tác  ở Xí nghiệp Phim Tổng Hợp TPHCM được phân công đi làm một  phim tài liệu nói về lịch sử cây cao su Việt Nam.Đường dây kịch bản của tôi bắt đầu từ những hạt cao su hoang dã ở Brasil đến vườn thảo mộc quốc gia ở Singapor được đưa sang Việt Nam từ năm 1877 .Những hạt giống đầu tiên được bác sĩ Yersin ươm thành công ở Suối Dầu -Nha Trang rồi những người kế tục nhân giống đại trà ở đồn điền Balland (Gia Định),ở bầu ông Yệm (Lai khê-Thủ Dầu Một).Từ đó loài cây ba lá nầy trở thành cây công nghiệp có thế mạnh hàng đầu trên toàn cõi Đông Dương thuộc Pháp.Những chuyện này thì tôi chỉ cần ngồi vài ngày trong thư viện của Trung tâm nghiên cứu Cao Su (I.R.C.I) của người Pháp để lại tại văn phòng  ở Suối Tre là sưu tầm đầy đủ.Nội dung chính của kịch bản là điều mà nhà thơ Tố Hữu từng nói đến trong mấy câu :

 “Ôi nhớ những năm nào thuở trước

Xóm làng ta xơ xác héo hon
Nửa đêm thuế thúc trống dồn
Sân đình máu chảy, đường thôn lính đầy
Cha trốn ra Hòn Gay cuốc mỏ
Anh chạy vào Đất Đỏ làm phu
Bán thân đổi lấy đồng xu
Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng!”…

     Để hiểu cho được nội hàm của ba câu thơ in nghiêng trong trích đoạn nói trên,tôi đã –không chỉ ngồi đọc tài liệu trong các thư viện mà còn phải mất hàng tháng đi thực tế gần khắp các đồn điền cao su từ miền Đông Nam bộ lên đến Tây Nguyên.Phải tìm cho được những hình ảnh người thực việc thực từ những địa danh u ám ở các làng cao su như nghĩa địa núi Tung,núi Đỏ, núi Đầu Tây,cây đa Thắt cổ,miếu Oan hồn…

Một trong những nhân vật thú vị mà tôi cần phải gặp là ông Bảy Nghi,tức đồng chí Lê Sắc Nghi lúc bấy giờ là Tổng cục phó Tổng cục Cao Su kiêm Tổng giám đốc Quốc doanh Cao Su Đồng Nai.Quốc doanh này tiếp quản cơ ngơi của Công ty S.I.P.H trên địa bàn Suối Tre .Trong hệ thống khai thác của S.I.P.H có đồn điền Suzannah được thành lập từ năm 1908,nơi có những cây cao su lâu năm nhất ở Việt Nam.Suzannah có lẽ là tên của bà vợ hoặc cô con gái cưng hoặc là một người đẹp nào đó trong cuộc đời tình ái của người chủ sáng lập ra đồn điền này.Người chủ đồn điền trước ngày giải phóng là Philippe Darle,cựu sĩ quan nhảy dù,hai lần bị thương,ba lần được tuyên dương.Bây giờ ông Bảy Nghi ngồi trong văn phòng của Darle không phải với tư cách chủ đồn điền Suzannah mà là người thay nhà nước trực tiếp quản lý toàn bộ diện tích cao su ở Việt Nam.

Buổi tối hôm ấy chúng tôi ngồi nói chuyện ở ngoài sân,dưới gốc một cây lim cổ thụ cao gần ba mươi mét.Quanh chỗ ngồi có những hạt lim rơi rụng.Hạt lim có hình giống như hạt đậu nhưng lớn hơn cái hột vịt mà cứng và nặng như đá.Ông Bảy nhặt hai hạt lim đập vào nhau thật mạnh làm nháng lửa.Ông nói:

  • Cây lim này còn lớn tuổi hơn tôi.Hồi nhỏ bọn con nít chúng tôi thường lượm mấy hột lim chơi.Mới đó mà đã hơn nửa thế kỷ trôi qua …

Theo lời ông Bảy Nghi thì ông cụ thân sinh của ông Bảy thuộc lớp dân phu đầu tiên đến khai phá đồn điền này.Vào một năm bão lụt,mất mùa,suốt một dải nông thôn miền Trung,dân chúng đói rách,cực khổ lắm.Bỗng một hôm có ông cha cố dẩn mấy người hương lý đi từng nhà chìa ra một bản “công tra” (contrat-hợp đồng lao động) hứa hẹn nhiều điều hấp dẩn.Rất nhiều trai tráng bỏ quê nhà vào Nam với hy vọng đổi đời.Thế nhưng từ khi vào đó,cuộc đời của họ chuyển qua những tháng ngày đen tối gọi là kiếp “công tra”. Ông cụ thân  sinh của ông Bảy Nghi từng bị bọn Tây đồn điền dội mũ cao su lên đầu phải dùng dầu lửa gỡ mủ cao su.Gở ra được thì da đầu cũng tróc hết.Ít lâu sau,ông cụ đi làm cỏ bắt gặp một hố chôn người tập thể liền rủ một số công nhân làm đơn xin cho đem những tử thi này đi chôn cất lại.Bọn chủ không những không cho mà còn đánh ông cụ đến chết.Trước khi chết,ông cụ trăn trối lại rằng: “ Các con nên tìm về quê hương mà làm ăn,đừng ở đây rồi chết dần hết”.

.Ông Bảy kể tiếp:

  • Nhưng chúng tôi không trở vế quê hương mà chọn con đường cách mạng đã được phát động từ những năm 1930 qua cuộc nổi dậy của công nhân đồn điến cao su Phú Riềng,gọi là phong trào “Phú Riềng Đỏ”.Tôi có một cô em gái cũng đã chọn con đường này để trả thù nhà nợ nước và đã hy sinh.

Nói đoạn, ông Bảy Nghi vào nhà mang ra  một quyển sách cũ nhan đề “ Máu trắng,máu đào” của tác giả Trần Tử Bình

.Ông chỉ cho tôi một trang sách có câu: “ Ngày 20.12.1940 tại đồn điền Bình Lộc nổ ra cuộc đình công của hơn 1000 công nhân cao su.Bọn chủ đưa lính tới đàn áp.Chị Lê Thị Lương người làng Bích Khê,Triệu Phong,Quảng Trị dũng cảm đứng ra cản đầu xe,bị chúng cho xe cán chết tại chỗ”.

Chị Lê Thị Lương chính  là cô em gái của ông Bảy Nghi.Tôi hỏi:

  • Té ra anh Bảy là người làng Bích Khê?
  • Đúng vậy.Thì sao?
  • Tôi cũng là dân Bích Khê .
  • Vậy thì tụi mình là đồng hương rồi.

Rồi ông Bảy quay mặt vô nhà kêu:

  • Bà ơi!Có ông đồng hương họ Hoàng ngồi đây.Bà muốn hỏi chuyện gì về họ Đỗ của bà ở ngoài làng thì ra mà hỏi.

Ông nói với tôi:

  • Bà xã tôi cũng người Bích Khê.Bà thuộc bên họ Đỗ.

Lát sau bà Bảy Nghi bước ra.Bà thủng thẳng nói:

  • Tụi tui bỏ làng ra đi từ hồi còn nhỏ nay cũng chẳng còn nhớ chi.Chỉ nhớ họ Đỗ có cái nhà thờ đạo Thiên Chúa.Nghe nói giải phóng rồi mấy ông cách mạng bắt đập bỏ.Họ Lê,họ Hoàng không nói chi chứ cái họ Đỗ của tui nhiều người theo đạo Thiên Chúa,e khó sống với mấy ông “cách mạng ba mươi” (1) lắm,phải không chú?

Tôi vội vàng cải chính:

  • Chị nghe ai nói mà ác rứa? Cách mạng nào mà dám đập phá cái nhà thờ.Đó là do bom đạn của Mỹ trong chiến cuộc 1972.Chẳng những nhà thờ đạo mà cái chùa,đình làng và hai cái nhà thờ của họ Hoàng tụi tui cũng bị trúng bom pháo,tan thành gạch vụn.Làng xóm bây giờ tang thương lắm.Cảnh cũ không còn mà người xưa cũng đi đâu mất,chưa có mấy ai trở về.

Tôi nói thêm:

  • Họ Lê,họ Đỗ,họ Hoàng-họ mô cũng có người ri kẻ khác chị ơi!Trải qua cuộc chiến tranh dữ dội,ai còn sống sót thì bà con đều mừng.Chính quyền địa phương cũng sáng suốt,không có chuyện phân biệt đối xử với những người Thiên Chúa giáo của họ Đỗ đâu.

Ông Bảy Nghi gật đầu:

  • Chú ấy nói đúng đấy.Nói đâu xa, cứ đọc quyển sách “Máu trắng máu đào” này thì ít ai biết rằng tác giả Trần Tử Bình là một người Công giáo toàn tòng.Ông từng vận động các họ đạo chống chính quyền thực dân và lãnh đạo phong trào Phú Riềng Đỏ rồi bị Tây bắt đày ra Côn Đảo.Về sau ông chuyển qua quân đội làm đến sĩ quan cấp tướng rồi hòa bình lập lại,ông được cử đi làm đại sứ Việt nam tại Trung Quốc và Mông cổ.

Bà Bảy cười:

  • Thì tui cũng đoán chừng rứa thôi.Chứ nếu ở mô cũng được như ông nói thì tốt rồi.

Đêm ấy chúng tôi ngồi nói đủ thứ chuyện.Từ chuyện cao su đến chuyện làng,chuyện họ.Cuộc hội ngộ tình cờ của ba người đồng hương Lê-Đỗ-Hoàng đối với tôi thật bất ngờ và thú vị.Từ nơi vùng đất đỏ xa xôi này,tôi cảm nhận được một thoáng Bích Khê trong từng giọt nước mắt của cây cao su và trong từng giọt máu trắng máu đào của loài cây biết khóc ấy.

Càng đi sâu vào từng con người,từng sự việc và trong từng thời kỳ của lịch sử đất nước,tôi càng hiểu ra rằng có những ngôi làng nhỏ bé như làng Bích Khê của chúng ta – thực ra không hề nhỏ bé chút nào.

HPNP

  • “ Cách mạng ba mươi” : Thành ngữ ví von,chỉ những người mới tham gia công tác cách mạng ngay sau ngày giải phóng (30.4.75).Do nhận thức non nớt họ thường vô tình hoặc cố ý làm những điều sai chính sách,bị quần chúng phàn nàn .

Cao Su Thien Nhien 221042999