Bài 2
LÀNG TA
Trước năm 1954,làng Bích Khê gọi là Xã Bích Khê thuộc tổng Bích La, huyện Thuận Xương,Phủ Triệu Phong Tỉnh Quảng Trị . Sau 1954,đơn vị hành chánh gọi là Tổng bị xóa bỏ .Làng gọi là thôn. Cấp Phủ đổi là Quận.Sau năm 1975,có một thời gian dài ,tỉnh Quảng Trị nhập với Quảng Bình và Thừa Thiên – Huế gọi là tỉnh Bình Trị Thiên.Huyện Triệu Phong nhập với Huyện Hải Lăng,gọi là Huyện Triệu Hải.Cấp thôn cũng bị xóa bỏ,gọi là Đội Sản Xuất .Cách gọi nầy rất phản cảm vì nó không chỉ xóa bỏ ranh giới địa lý mà còn xóa bỏ cả truyền thống văn hóa,lịch sử và tình cảm thiêng liêng của người dân đối với nơi quê cha đất tổ.
Hiện nay ,làng ta được phục hồi lại tên cũ- gọi là thôn Bích Khê,thuộc xã Triệu Long,Huyện Triệu Phong,tỉnh Quảng Trị. Theo tài liệu mới nhất vào tháng 6 năm 2010 thì ranh giới địa lý của làng Bích Khê như sau: Bắc giáp láng Bích La.Nam giáp Tân Định.Đông giáp Hậu Kiên.Tây giáp Xóm Tiêu của làng Đầu Kênh.Diện tích thổ cư:38 ha.Đất nông nghiệp:35 ha.Trong làng có 200 hộ dân-185 nóc gia-950 nhân khẩu. Người đứng đầu chính quyền ở thôn gọi là Trưởng Thôn.Tuy nhiên dân chúng vẫn ưa dùng từ Làng Trên cổng chào cũng ghi là Làng Bích Khê.
.Phần lớn cư dân là người thuộc ba họ Lê,Đỗ ,Hoàng .Họ Đỗ chia làm hai nhánh gọi là Đỗ lớn và Đỗ nhỏ.Họ Hoàng người nhiều thế mạnh nhưng hầu hết đều làm ăn sinh sống ở xa quê.-đông đảo nhất là ở thành phố Hồ Chí Minh.Trong làng chỉ còn 14 hộ với mấy chục nhân khẩu mà thôi
Làng Bích Khê nằm bên bờ sông Thạch Hãn.Sông Thạch Hãn có dòng chảy quanh co khúc khuỷu ,gây tình trạng bên bồi bên lở từ bao đời nay.Cứ đến mùa mưa lũ thì phần đất trên bờ sông phía làng Bích Khê bị sạt lở đến bốn,năm mét.Đất ấy bồi vào bên bờ ,phía làng Trung Kiên làm cho làng nầy càng ngày càng rộng mà diện tích làng Bích Khê mất đi hàng trăm mét vuông.Tình trạng nầy đã xẩy ra từ hằng trăm năm trước.Mãi đến những năm đầu thế kỷ 20,dưới triều vua Bảo Đại,ngài Thái Thường Tự Khanh Hoàng Hữu Bỉnh ( Đ. 13)làm điều trần gửi Bộ Hộ để xin định lại ranh giới để giữ cho dân làng Bích Khê phần đất đã bị trôi dạt sang làng Trung Kiên .Cuộc đấu tranh nầy mang đến thắng lợi cho dân làng Bích Khê .Một cột mốc được cắm bên phía làng Trung Kiên .Từ đó dân làng Bích Khê có quyền sang canh tác trên phần đất bồi của làng mình.Trải qua hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ,dân chúng ở cả hai làng đều thất tán.Cột mốc cũng xiêu lạc đâu mất.Đất bồi của làng Bích khê bên kia sông có chiều rộng lên đến cả ngàn mét nhưng không ai buồn tranh chấp.
Đầu tháng 5 năm 2010,nhân dịp về làng dự lễ hiệp kỵ tôi đã có dịp phỏng vấn ông LÊ QUỴ -trưởng thôn Bích Khê về vấn đề nầy.Ông trưởng thôn cho biết,theo luật lệ ngày nay thì đất đai ở đâu cũng là của nhà nước .Dân làng Bích Khê không thể nói rằng đất bồi kia là của mình.Tuy nhiêntheo hương ước, chính quyền ở làng Trung Kiên cũng sẵn sàng công nhận quyền sử dụng đất của dân làng Bích Khê trên phần đất bồi nầy .Nhưng trong thực tề không thấy có người dân nào ở làng Bích Khê qua đầy canh tác hay cư trú.Hình như phương án tối ưu của dân làng Bích là…bỏ làng mà đi. Vào khoảng năm 2000, ranh giới sạt lở chỉ còn cách đình làng ,nhà thờ họ Hoàng và nhà thờ họ Lê chưa đầy 100 mét.Lúc này chính quyền địa phương bắt đầu triển khai công trình xây kè chống lở.Công trình nầy tỏ ra có hiệu quả.Hơn 10 năm nay,nạn sạt lở cơ bản đã được chặn đứng ở trước đình làng.Còn về lâu về dài thì chưa biết ra sao.Riêng nhà thờ Chi Nhất A của họ Hoàng may mắn còn rất xa bờ sông,hy vọng không nằm trên đường đi của con giao long Thạch Hãn.
Làng ta ngày xưa có nghề trồng dâu nuôi tằm,quay tơ,dệt vải.Dọc bờ sông là nương dâu xanh ngát.Với nạn sạt lở nghiêm trọng như vậy,ngàn dâu đã biến mất trong vòng chưa đầy năm mươi năm.Than ôi! Tang thương biến đổi .
HOÀNG LÊ ĐỖ
Nhà thờ Chi Nhất A-Họ HOÀNG
SÔNG THẠCH HÃN BÊN BỒI BÊN LỞ.