Trang chủ

Bài 10

NGHỀ THẦY CÚNG

Ở LÀNG TA 

     Có một nghề tưởng là tầm thường nhưng không thể thiếu trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt Nam ta ,bao gồm cả 54 dân tộc ở thành thị,nông thôn và vùng núi: Đó là nghề thầy cúng.

Trước tiên cần phân biệt thầy cúng với các tăng ni Phật giáo thuộc sự quản lý của các giáo hội.Các tăng ni của giáo hội cũng rất thường làm lễ cúng ở trong chùa hoặc ngoài đời.Đó là các nghi lễ hộ niệm, nhập liệm,cầu siêu, cúng linh,cúng thất,trai đàn,an vị,cầu an hoặc cầu quốc thái dân an.Có khi được tổ chức với qui mô quốc tế  như đại lễ VESAK Liên Hiệp Quốc ở Hà Nội vào năm 2008 hoặc năm 2014 tại chùa Bái Đính –Ninh Bình.Các nghi thức tụng niệm của Phật giáo rất bài bản-từ kinh kệ,pháp khí đến lễ nhạc hòa hợp với nhau ,đạt được một trình độ nghệ thuật rất cao.Giáo sư Trần Văn Khê đã có một công trình nghiên cứu rất đặc sắc về nghệ thuật này,lấy tên là Âm nhạc trong Phật giáo. Đối với Phật giáo, đây không chỉ là là nghệ thuật mà còn là một pháp môn tu tập gọi là Hạnh tán tụng. Sở dĩ phải nhấn mạnh sự phân biệt này bởi vì giới tu sĩ Phật giáo chân chính rất ngại Hạnh tán tụng của mình bị đánh đồng với hoạt động của những người làm nghề thầy cúng.Và ngay trong giới thầy cúng cũng có sự phân biệt:

• Thầy chùa: Là những người ở trong chùa,thờ Phật,tụng kinh ,sinh sống bằng nghề đi cúng.Họ có thể mặc áo,đội mũ giống một vị cao tăng nhưng thường ăn mặn và có thể có vợ con như những cư sĩ tu tại gia.Họ tự lập thành một giáo hội riêng gọi là Cổ Sơn Môn.Từ điển của Lê Ngọc Trụ định nghĩa: đó là tiếng gọi một cách mỉa mai để chỉ những người chuyên làm đám ăn tiền chứ không thiết gì đến kinh kệ,giáo lý nhà Phật.Trong công cuộc đấu tranh của phật tử miền Nam chống chế độ Ngô Đình Diệm vào năm 1963,giáo hội Cổ Sơn Môn ở Sài gòn bị mua chuộc , rúm ép,đã có thái độ đứng về phía chính quyền,phản đối giáo hội Phật giáo Việt Nam.
• Các thầy cúng Tam giáo: Trên lý thuyết, họ theo Lão giáo,thờ Tam Thanh nhưng cũng linh động kết hợp cả Phật giáo và Nho giáo trong hoạt động cúng tế.Một số thầy cúng còn nhận chữa bệnh,trì bùa,yểm huyệt,trừ tà,đuổi ma.
• Ngoài ra còn nhiều dạng thầy khác, bà con xa gần với thầy cúng như: đồng bóng,sai cơ,bói toán,thầy địa,thầy phù thủy (pháp sư),thầy phong thủy và gần đây là gần đây có thể kể thêm một số nhà ngoại cảm.Ở miền núi thì có các thầy Mo,thầy Tào…Không ít thầy cúng đã lợi dụng sự mê tín dị đoan của đồng bào miền núi cũng như miền xuôi để làm ăn bất chính,lừa tiền,gạt tình,đôi khi gây hậu quả rất nghiêm trọng.Tuy vậy nhu cầu văn hóa tâm linh của con người là có thật và luôn luôn cần có các dịch vụ tâm linh để đáp ứng.Do đó, từ xưa tới nay,nghề thầy cúng vẫn tồn tại và liên tục phát triển.

Hồi nhỏ,tôi có thời gian sinh sống ở làng quê và có ấn tượng khá sâu đậm về hình ảnh những ông thầy cúng ở làng.Có ông thầy chùa rất hiền lành dễ mến.Mỗi lần cúng xong ông thường phân phát cho mấy đứa nhỏ đứng chung quanh một vài món ăn được như chuối,khoai lang,đậu phụng…Ngược lại có ông thầy pháp rất dữ. Con nít hai ba tuổi bị cảm sốt được ông chữa bằng bài cúng quan sát. Ông dùng cái lồng gà nhốt đứa bé lại ,vẽ những lá bùa ngoằn ngoèo dán quanh lồng.Đoạn cầm cây chổi lông gà, vừa nhảy lò cò quanh lồng vừa hét: “ Tật bệnh tiêu trừ kim đao thỉnh giãi.Ứ! Ho hen nóng nảy kim đao thỉnh giãi.Ứ!Ừ Ư!… Nhà nọ có cô con gái mắc bệnh tâm thần thường lang thang ngoài đường nói lảm nhảm.Ông bảo rằng cô ta mắc tà Phạm Nhan và chữa bằng cách lấy roi dâu đánh thẳng tay. Vừa đánh ông vừa la : “ Tứ thánh mà đánh ngũ quỉ”. Xong cho người trói cả hai tay hai chân cô gái rồi xỏ đòn khiêng xuống sông dìm nước.Dìm lên dìm xuống độ mươi lần ,cô gái tím tái,không còn la hét nữa ông mới cho khiêng lên và bảo là đã trục được tà. Hồi đó không chỉ bọn trẻ con chúng tôi mà có khi cả người lớn được xem những cảnh gây cảm giác mạnh như thế thì đều rất thú vị.Lại còn có ông thầy bói ngao, mắt mù cũng kiêm nghề thầy cúng.Ai mắc bệnh gì ông cũng chỉ khấn lui khấn tới có một câu tám chữ: “ Ôn phong xạ tiễn.Kim tinh mộc thọ.” Tuy chữa bệnh bằng những cách phản khoa học như thế nhưng được cái may là các ông thầy cúng ở làng tôi chưa hề làm chết người ,cũng chưa hề lừa gạt ai phải tàn gia bại sản ngoài việc nhận khoản thù lao hợp với khả năng chi trả của thân chủ.

Cách đây mấy năm tôi có dịp về quê dự lễ khánh thành nhà thờ họ theo các nghi thức truyền thống.Ban tổ chức mời một ông thầy cúng rất trẻ,khoảng chưa tới ba mươi tuổi,cao ráo,đẹp trai và cũng là người bà con trong làng.Bài sớ chữ Hán của ông viết bằng bút lông bi, nét sắc sảo,rất đẹp.Tôi nhớ các bài sớ ngày xưa ở làng tôi thường có câu mở đầu là: “ Việt Nam quốc,Quảng Trị tỉnh,Triệu Phong phủ.Bích La tổng,Bích khê xã…” Nay ông thầy đọc câu mở đầu là: “Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, Quảng Trị tỉnh,Triệu Phong huyện…” Té ra ngôn ngữ trong bài sớ này đã được cập nhật hóa.Tôi tò mò tìm hiểu thì được biết thầy học chữ  Hán từ nhỏ,từng là sinh viên đại học Luật ở Hà Nội,do hoàn cảnh khó khăn phải bỏ học nửa chừng về quê lập gia đình rồi mưu sinh bằng nghề thầy cúng gia truyền.Ông thân của thầy lúc sinh thời vốn là một thầy cúng có tiếng ở trong làng.Đến đời thầy,nghề thầy cúng cũng theo trào lưu công nghiệp hóa và hiện đại hóa.Ông thầy cúng thời @ này đi xe tay gaz,xài iPhone và laptop.Nhờ có xe máy và iPhone,thầy có thể nhận lời mời đi cúng ở nhiều  địa chỉ trong ngày.Máy vi tính giúp thầy bổ sung kiến thức về dịch lý,phong thủy…Vốn là sinh viên Luật nên thầy  còn có văn phòng tư vấn về Luật ở thị xã.

Hôm ấy sau khi hoàn tất lễ cúng,thầy cởi đạo bào cất vào ba lô ,vui vẻ ngồi vào bàn chuyện trò với chúng tôi rất cởi mở.Tôi hỏi:

• Giữa thầy cúng và luật gia,nghề nào dễ sống hơn?

Thầy cười,trả lời nửa đùa nửa thật:- Đối với tui thì làm ăn với người cõi âm thuận lợi hơn.

• Thầy có tin ma quỉ không? Nếu có người mời thầy cúng đuổi ma trừ tà,chữa bệnh,thầy có nhận lời không?
• Vấn đề không phải là mình mà là thân chủ có tin hay không.Đôi khi lòng tin của người bệnh

hổ trợ cho thầy thuốc và cả thầy cúng nữa.Riêng tui thì cúng cứ việc cúng nhưng vẫn phải khuyên bệnh nhân uống thuốc,nếu cần thì phải đi bệnh viện.Tuyệt đối không dùng bùa phép bậy bạ khiến bệnh nhân nguy hiểm tính mạng.Ở đây cái ranh giới giữa văn hóa tâm linh và sự lừa đảo trục lợi đôi khi rất khó phân biệt.Người thầy cúng bây giờ cần có thêm kiến thức về sức khỏe cộng đồng,về luật pháp và nhất là có lương tâm đạo đức nghề nghiệp.Có thế thì mới an toàn cho cả hai bên.

Nói đến đây thì có tiếng chuông điện thoại reo trong túi áo của thầy.Thầy nghe điện thoại rồi đứng dậy xin lỗi và cáo từ .Hình như có một thân chủ nào đó đang chờ thầy tới cúng.

Hiện nay nghề thầy cúng đang lên ngôi.Ngay ở thủ đô Hà Nội,thù lao cho các thầy cúng từ 1 đến 3 triệu đ.Có những đám cúng lớn,chi phí lên đến cả  vài trăm triệu đồng.Riêng đồ hàng mã để đốt cho người chết cũng tốn hàng chục triệu .Có nơi làm ăn phát đạt đến nổi có cả Hội thầy cúng hoạt động rất mạnh mẽ.Hội thầy cúng ở  tổ đình Trừng Mại (tỉnh Thái Bình) có cả Facebook.Ở tỉnh Hà Giang cũng có hội thầy cúng,tập hợp được cả những thầy Mo,thầy Tào  vào sinh hoạt.Điều đáng ngạc nhiên và đáng mừng là trong tôn chỉ mục đích của hội này có yêu cầu quan trọng là “ Bài trừ mê tín dị đoan”.

Nếu ông thầy cúng nào cũng thấy được vấn đề như ông thầy cúng ở làng tôi và nếu hội thầy cúng nào cũng được như Hội thầy cúng ở Hà Giang thì nghề thầy cúng sẽ có bộ mặt mới-thân thiện và lương thiện.Ngược lại thì ôi thôi! Không biết sao mà nói.

 

                                                                                      THIÊN BỒNG